Separacja a alimenty to temat, który budzi wiele pytań u osób stojących przed decyzją o formalnym rozdzieleniu wspólnego życia. Zanim małżonkowie zdecydują się na złożenie pozwu o separację lub pozwu o rozwód, warto zrozumieć, jakie skutki separacja niesie dla obowiązku zaspokajania potrzeb rodziny, utrzymania i wychowania dzieci oraz dla samego obowiązku alimentacyjnego.
Czym różni się separacja od rozwodu?
Zarówno w przypadku separacji, jak i w przypadku rozwodu, sąd orzeka o zupełnym rozkładzie pożycia małżeńskiego, czyli o ustaniu więzi uczuciowej, fizycznej i gospodarczej. Jednak w odróżnieniu od rozwodu, separacja nie wymaga, by rozkład ten był trwały. Wciąż istnieje możliwość powrotu do wspólnego pożycia i odnowienia związku małżeńskiego.
Separacja może być faktyczna (czyli nieformalna, gdy małżonkowie żyją osobno bez orzeczenia sądu) lub prawna – gdy sąd wydaje orzeczenie separacji. To właśnie separacja prawna wywołuje skutki w sferze majątkowej i rodzinnej, w tym dotyczącej świadczeń alimentacyjnych.
Obowiązek alimentacyjny między małżonkami po separacji faktycznej
Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, separacja nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnej pomocy. Jeżeli jeden z małżonków znajduje się w niedostatku, może żądać alimentów od drugiego małżonka. Podstawą roszczenia jest tutaj art. 60 KRIO, który stosuje się odpowiednio również w sprawach o separację.
W wyroku separacyjnym sąd może zobowiązać jednego z małżonków do ponoszenia kosztów utrzymania drugiego – zwłaszcza gdy separacja prowadzi do znacznego pogorszenia jego sytuacji materialnej. W przypadku wyłącznej winy jednego z małżonków, drugi może domagać się alimentów nawet bez wykazywania niedostatku, o ile jego sytuacja materialna uległa pogorszeniu wskutek rozstania.
Alimenty na dzieci w przypadku separacji faktycznej
Separacja a alimenty na dzieci to jedno z najczęściej pojawiających się zagadnień w praktyce sądowej. Zgodnie z art. 133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, rodzice są zobowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie. W przypadku separacji sąd w wyroku zawsze rozstrzyga o:
- władzy rodzicielskiej,
- miejscu zamieszkania wspólnych małoletnich dzieci,
- sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania,
- kontaktach z dziećmi,
- wysokości alimentów.
Wysokość świadczeń zależy od możliwości zarobkowych i majątkowych rodziców oraz potrzeb dziecka. Sąd analizuje m.in. możliwości finansowe rodziców, osobiste starania o wychowanie dzieci i poziom życia w dotychczasowym wspólnym gospodarstwie domowym.
Skutki finansowe separacji faktycznej
Orzeczenie separacji wpływa również na inne aspekty majątkowe. Między małżonkami powstaje rozdzielność majątkowa z mocy prawa (art. 61 (4) § 1 KRO). Oznacza to, że każdy z małżonków samodzielnie zarządza swoim majątkiem i odpowiada za własne zobowiązania.
Separacja może zatem stanowić rozsądne rozwiązanie dla osób, które nie chcą jeszcze definitywnie zakończyć małżeństwa, ale potrzebują formalnego uregulowania kwestii finansowych i rodzinnych – w tym także alimentów.
Zaspokajanie potrzeb rodziny a separacja faktyczna
Do czasu orzeczenia separacji małżonkowie mają ustawowy obowiązek zaspokajania potrzeb rodziny, wynikający z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obejmuje on zarówno świadczenia pieniężne, jak i osobiste starania o wychowanie i utrzymanie dzieci.
Po orzeczeniu separacji powstaje między małżonkami rozdzielność majątkowa z mocy prawa, co oznacza, że każdy odpowiada za siebie i swoje koszty utrzymania. Mimo to, sąd może orzec o konieczności dalszego płacenia alimentów przez jednego z małżonków na rzecz drugiego lub dzieci, jeśli wymaga tego dobro rodziny.
Alimenty natychmiastowe i dochodzenie alimentów
W niektórych sytuacjach możliwe jest uzyskanie tzw. alimentów natychmiastowych – czyli świadczeń zabezpieczających bieżące potrzeby dziecka jeszcze w toku postępowania sądowego. Można o nie wnioskować już przy złożeniu pozwu o separację lub pozwu o alimenty.
Osoba uprawniona może dochodzić alimentów zarówno w sprawie separacyjnej, jak i w sprawie rozwodowej. Wniosek o zasądzenie alimentów podlega opłacie sądowej, jednak w przypadku dzieci najczęściej jest z niej zwolniony. Warto pamiętać, że uzyskać alimenty można nie tylko w wyroku końcowym, ale również w formie postanowienia o zabezpieczeniu roszczenia na czas trwania procesu.
Kiedy wygasa obowiązek alimentacyjny?
Obowiązek alimentacyjny wygasa z chwilą zniesienia separacji lub zawarcia przez uprawnionego nowego związku małżeńskiego. W przypadku dzieci obowiązek ten trwa do momentu, aż dziecko uzyska samodzielność finansową.
W razie zmiany możliwości zarobkowych osoby zobowiązanej lub poprawy jego sytuacji materialnej, możliwe jest wystąpienie o większe alimenty lub ich obniżenie.
Separacja, rozwód i alimenty to kwestie ściśle ze sobą powiązane. Warto pamiętać, że małżonkowie decydują o separacji nie tylko z przyczyn emocjonalnych, ale często także z uwagi na potrzebę uregulowania obowiązku alimentacyjnego, podziału gospodarstwa domowego czy zapewnienia podstawowych potrzeb rodziny..